Bir Promptun Dört Bileşeni: Bağlam, Talimat, Örnek, Format

Çoğu prompt tek bileşenden oluşuyor: talimat.

“Bu metni özetle.” Bitti. Diğer üç bileşen yazılmadı ve model onları kendi doldurdu — hangi bağlamda okuyacağını, hangi biçimde yazacağını, ne kadar ayrıntıya ineceğini kendisi seçti.

Bu yazı o dört bileşenin ne olduğu ve hangisinin ne zaman gerektiği üzerine. Nasıl yazılacakları değil — ne oldukları.

Dört bileşen

Dördü de zorunlu değil. Ama bir promptta sonuç beklediğiniz gibi çıkmadıysa, eksik olan neredeyse her zaman bu dördünden biridir.

Bağlam: modele durumu anlatmak

Bağlam, isteğin etrafındaki bilgidir. Metnin ne olduğu, kimin okuyacağı, hangi amaçla kullanılacağı.

Neyi çözer: Modelin ton, derinlik ve vurgu kararlarını sizin yerinize vermesini engeller.

Ne zaman gerekli: Aynı metin farklı bağlamlarda farklı biçimde işlenecekse. Bir hukuk metnini özetlemek ile aynı metni müşteriye anlatmak farklı işlerdir.

Ne zaman gereksiz: İş bağlamdan bağımsızsa. “Bu cümleyi İngilizceye çevir” isteğinde ek bağlam çoğu zaman fazlalıktır.

Bağlamın en çok işe yarayan alt parçası izleyici tanımıdır: kim okuyacak, ne biliyor, ne bilmiyor.

Talimat: ne yapılacağı

Tek zorunlu bileşen. İsteğin fiili.

İyi talimatın özelliği: Tek bir eylem içerir. “Özetle ve önerilerini yaz” iki talimattır ve ikincisi genellikle zayıf kalır. → Prompt Zincirleme: Tek İstekte Yapılamayan İşi Bölmek

Yaygın hata: Talimatı ölçülemez bırakmak. “Kısa tut” ölçülemez, “en fazla 80 kelime” ölçülebilir.

İkinci yaygın hata: Talimatı olumsuz yazmak. “Uzun yazma” yapılacak şeyi söylemez. → Olumsuz Talimatlar: \"Bunu Yapma\" Demek Neden Yetmiyor?

Örnek: nasıl görüneceği

Tarif etmesi zor olan şeyleri göstermek.

Neyi çözer: Ton, biçim ve sınıflandırma kurallarını, uzun açıklamalar yazmadan aktarır.

Ne zaman gerekli: İstediğiniz şeyin kuralını yazamıyorsanız ama örneğini gösterebiliyorsanız.

Ne zaman gereksiz: İş yaygınsa ve format zaten belirtilmişse.

Örneklerin taşıdığı gizli kurallar önemli bir ayrıntı — fark etmediğiniz ortak özellikler kural sanılabilir. → Sıfır, Tek ve Az Örnekle İstem: Modele Örnek Vermek Ne Yapıyor? ve Örnek Seçimi: Verdiğiniz Örnek Farkında Olmadığınız Kuralı Öğretir

Format: çıktının yapısı

Cevabın hangi biçimde geleceği.

Neyi çözer: Çıktının işlenebilir ve tutarlı olmasını sağlar. Bir sonraki adıma girdi olacaksa zorunludur.

Ne zaman gerekli: Çıktıyı kod okuyacaksa, birden çok kez üretilecekse veya belirli alanlar bekleniyorsa.

Ne zaman gereksiz: Tek seferlik, serbest bir metin istiyorsanız.

Format belirtmenin dört ayrı seviyesi var ve seçimi işe göre değişiyor. → Çıktı Formatını Zorlamak: Talimat Yeter mi, Şema mı Gerekir?

Sıralama önemli mi?

Evet, ama düşünüldüğünden farklı bir sebeple.

Genel kalıp şu: bağlam → talimat → girdi → örnek → format

Kritik ayrıntı sondaki iki bileşende. Uzun bir metinle çalışıyorsanız, format ve örnek talimatlarını girdiden sonra koyun. Başa konan format kuralı, model uzun metni işleyip üretime başladığında geride kalır.

[BAĞLAM]   Bu, e-ticaret müşterilerinden gelen yorumlar.
[TALİMAT]  Her yorum için şikâyet konusunu ve aciliyeti çıkar.
[GİRDİ]    ... 40 yorum ...
[ÖRNEK]    Kargo 3 gündür hareket etmiyor → Gecikme | Yüksek
[FORMAT]   Her satır: Konu | Aciliyet (yüksek/orta/düşük)
           Yalnızca tabloyu ver.

Kısa promptlarda sıra önemsiz. Uzun girdilerle çalışıyorsanız belirleyici.

Hangi bileşen eksikse ne olur?

Bu tablo bir tanı aracı. Çıktıda gördüğünüz belirtiden hangi bileşeni eklemeniz gerektiğini bulabilirsiniz.

Bir promptu parçalarına ayırmak

Kendi promptunuzu denetlemenin en hızlı yolu, satırlarını etiketlemek. Şu promptu alalım:

Ekibimize yeni gelen bir yazılımcı için onboarding notu yaz.
Aşağıdaki dokümanı kullan.
Okuyucu daha önce mikroservis mimarisiyle çalışmadı.
En fazla 400 kelime, beş başlık altında.
"Servis ağı" ve "olay kuyruğu" terimlerini ilk geçtiklerinde açıkla.

[doküman]

Etiketlendiğinde:

[TALİMAT]  Onboarding notu yaz
[GİRDİ]    Aşağıdaki dokümanı kullan → [doküman]
[BAĞLAM]   Okuyucu mikroservisle çalışmadı
[FORMAT]   400 kelime, beş başlık
[BAĞLAM]   Terimleri açıkla (izleyici bilgisi)
[ÖRNEK]    — yok

Etiketleme iki şeyi anında gösteriyor. Birincisi: örnek bileşeni yok, ama bu iş için gerekmiyor olabilir. İkincisi ve daha önemlisi: format bileşeni girdiden önce yazılmış. Doküman uzunsa bu kural ıskalanacak.

Bu alıştırma bir dakika sürüyor ve promptun neresinin zayıf olduğunu tahmine gerek kalmadan gösteriyor.

Kısıtlar hangi bileşene ait?

Sık sorulan bir soru: “en fazla 400 kelime” format mı, talimat mı?

Pratikte önemi yok — hangi kutuya koyduğunuz değil, yazılmış olması önemli. Ama tutarlılık istiyorsanız basit bir ayrım işe yarar: çıktının yapısını belirleyen şeyler format (alan adları, sıra, biçim), miktarını ve kapsamını belirleyenler talimat (kelime sınırı, madde sayısı, hangi konuların ele alınacağı).

Bu ayrım özellikle uzun promptlarda işe yarıyor: format bloğunu tek yerde toplayıp sona koyabilir, talimatı başta bırakabilirsiniz. → Olumsuz Talimatlar: \"Bunu Yapma\" Demek Neden Yetmiyor?

Bileşenleri birbirinden ayırmak

Bileşenleri doğru seçmek yetmiyor; modelin nerede birinin bitip diğerinin başladığını görmesi de gerekiyor. Uzun promptlarda bu, sıralamadan daha belirleyici hâle geliyor.

Sorun şurada doğuyor: işlenecek metnin içinde talimat gibi duran cümleler olabilir. Bir müşteri yorumunu özetletiyorsanız ve yorumda “bunu kısa tut” yazıyorsa, model bunun size mi kendisine mi söylendiğini ayırt etmek zorunda kalır. Ayrım belirsizse yanlış tarafa yorar.

Çözüm, bileşenleri görünür sınırlarla işaretlemek:

GÖREV
Aşağıdaki yorumu tek cümlede özetle.

YORUM
"""
{yorum metni}
"""

ÇIKTI
Tek cümle, en fazla 20 kelime.

Başlıkların hangi biçimde yazıldığı önemli değil — büyük harf, köşeli parantez ya da etiket, hepsi çalışır. Önemli olan tutarlı olması ve işlenecek metnin açıkça kapatılması.

Bu ayrımın ikinci faydası sizde: bir prompt bozulduğunda hangi bölümün suçlu olduğunu bakar bakmaz görürsünüz. Sınırsız yazılmış uzun bir promptta ise önce metni parçalarına ayırmanız, sonra aramanız gerekir.

Ayrım, güvenlik tarafında da işe yarıyor: kullanıcıdan gelen metnin talimat olarak okunması bir saldırı yüzeyi. → 10.3.1.1^yakında

Dördü de her zaman gerekmez

Bileşen eklemek maliyetsiz değil. Her cümle modelin işlemesi gereken bir şey daha demektir ve uzun promptlarda bazı talimatlar ıskalanır. → Prompt Ne Kadar Uzun Olmalı? Ayrıntının Ters Tepmeye Başladığı Nokta

Pratik kural: belirti görmeden bileşen eklemeyin. Sade bir promptla başlayın, çıktı hangi yönde bozuluyorsa o bileşeni ekleyin.

Tek seferlik basit işlerde tek talimat yeterlidir ve öyle kalmalıdır.

Bileşenler birbirinin yerine geçebilir mi?

Kısmen, ve bu esneklik pratikte işe yarıyor.

Aynı bilgiyi farklı bileşenlerle vermek mümkün. Çıktının kısa olmasını istiyorsanız bunu talimatla söyleyebilirsiniz (“en fazla 80 kelime”), formatla dayatabilirsiniz (tek satırlık bir şablon vererek) ya da örnekle gösterebilirsiniz (kısa örnekler kullanarak). Üçü de aynı sonuca yaklaşır ama maliyetleri ve güvenilirlikleri farklıdır.

Genel eğilim şu: talimat en ucuz, örnek en pahalı, format en güvenilir. Bir kuralı tek cümleyle söyleyebiliyorsanız talimatı seçin. Söyleyemiyorsanız ama gösterebiliyorsanız örneğe geçin. Çıktı makine tarafından okunacaksa formata geçin.

Bu ikame ilişkisi bir tuzağı da açıklıyor. Bazı kişiler istedikleri her şeyi hem talimatla hem örnekle hem formatla belirtiyor. Sonuç, aynı kuralın üç kez tekrarlandığı şişkin bir prompt oluyor ve üç ifade birbiriyle küçük farklar taşıdığında model hangisini uygulayacağına kendisi karar veriyor.

Pratik kural: bir kural bir yerde yazılsın. Uzunluk kısıtını talimata koyduysanız örneklerde uzunluk sinyali vermemeye dikkat edin; ikisi çelişirse hangisinin kazandığını kontrol edemezsiniz.

Bileşen eksikliği mi, bileşen çelişkisi mi?

Bir çıktı beklentinizi karşılamıyorsa iki ihtimal var ve teşhisleri farklı.

Eksiklik hâlinde çıktı her seferinde farklı yönde sapar. Bir denemede uzun, diğerinde kısa; birinde resmî, diğerinde samimi. Bu oynaklık, modelin her seferinde yeniden karar verdiğini gösterir — yani o bileşen yazılmamıştır.

Çelişki hâlinde ise çıktı tutarlı biçimde bir kuralı ihlal eder. Her seferinde aynı kuralı çiğniyorsa, muhtemelen o kural promptun başka bir yerindeki bir ifadeyle çakışıyordur.

Ayrım pratikte şöyle yapılır: aynı promptu üç kez çalıştırın. Çıktılar birbirinden farklı yönlerde bozuksa bileşen eksiktir. Üçü de aynı biçimde bozuksa çelişki vardır. → Promptları Test Etme: \"Bana İyi Göründü\"yü Bırakmak

Sınırlar

Bu dörtlü bir kural değil, bir kontrol listesi. Bazı promptlar beşinci bir şey içerir — bir kısıt bloğu, bir kaynak sınırı. Liste tüketici değil.

Bileşen eklemek bilgi eksikliğini kapatmaz. Model bir konuyu bilmiyorsa dördü de eksiksiz yazılsa sonuç değişmez. → Promptla Çözülemeyen Problemler: Yedi Belirti ve Doğru Çözümleri

Bağlam ile girdi karıştırılır. Bağlam, girdinin ne olduğunu anlatan meta bilgidir; girdi işlenecek malzemedir. İkisini ayırmak, hangisinin eksik olduğunu görmeyi kolaylaştırır.

Dördü de yazılınca sonuç garanti değil. Model olasılıklarla çalışır; bileşenler garanti değil, ihtimal iyileştirir.

Özet

Bir prompt dört tür bilgi taşır: bağlam (durum), talimat (eylem), örnek (görünüm), format (yapı). Yalnızca talimat zorunludur; diğer üçü eksik bırakıldığında model onları kendi doldurur.

Çıktıdaki belirti hangi bileşenin eksik olduğunu gösterir: ton yanlışsa bağlam, yapı tutarsızsa örnek, işlenebilir değilse format eksiktir.

Uzun girdilerle çalışıyorsanız format ve örnek bileşenlerini girdiden sonra yazın; başa konanlar üretim başladığında geride kalır.

Bileşen eklemek bedava değil. Belirti görmeden ekleme yapmayın; sade bir promptla başlayıp bozulan yöne göre büyütün.

Sık sorulanlar

İlgili yazılar