Elektrik Kablo Renkleri Ne Anlatır? Üç Satır, İki Ad, Bir Ayrım

Güvenlik sınırı. Elektrik tesisatında ölçüm, sökme ve bağlantı işleri yetkili kişilerce ve enerji kesilerek yapılır. tam notu oku

Renkler bir liste değil, tek bir maddenin üç satırıdır

İletken renkleri çoğu zaman her biri kendi başına anlam taşıyan ayrı işaretler gibi düşünülür: her rengin bir karşılığı vardır ve karşılıklar birbirinden habersizdir. Elektrik kablo renkleri öyle çalışmaz. Türkiye’de iç tesisat iletkenlerinin renkleri tek bir yönetmelik maddesinden gelir ve o madde renkleri tek tek değil, birbirine bağlı üç satır hâlinde verir. Satırlardan birini ötekilerden ayırıp okumak, maddenin söylediğini eksik okumak demektir.

Söz konusu madde, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin (Resmî Gazete’nin 04.11.1984 günlü, 18565 numaralı sayısı) 57. maddesidir. Birinci satır koruma iletkenlerine yeşil-sarıyı verir. İkinci satır orta iletkenlere ve nötr iletkenlerine açık maviyi verir. Üçüncü satır faz iletkenleri içindir ve öncekilerden yapıca farklıdır: bir renk adı taşımaz; fazların her birine ötekinden ayrı bir renk verilmesini ister ve renklerin kendisini yürürlükteki kablo standartlarına bırakır.

Kablo renkleri anlamları arandığında beklenen cevap genellikle üç renk adıdır. Maddenin verdiği ise iki ad ve bir ayrım şartıdır. Bu fark bir eksiklik değil, sistemin kendisidir: iki görev adıyla işaretlenir, üçüncü görevin içindeki iletkenler ise birbirinden ayrılmak zorundadır ama hangi adla ayrılacakları bu maddede yazılı değildir.

Her satırın tek tek ayrıntısı — yeşil-sarının neden bir çift olduğu, açık mavinin hangi iletkenleri kapsadığı, faz satırının neden ad vermediği — Topraklama Hangi Renk? İletken Renk Kodları ve Zorunlu Anlamları sayfasında açılıyor. Bu sayfa üç satırın birlikte ne söylediğine bakıyor. Faz, nötr ve koruma iletkeninin devrede ne iş gördüğü ise Faz Nötr Nedir? Üç İletkenin Üç Ayrı İşi sayfasının konusu; burada yalnızca işaretleri ele alınıyor.

Aynı madde üç ayrı kiple konuşur

Madde 57’yi okurken ilk dikkat edilecek şey renklerin kendisi değil, maddenin fiilleridir. Aynı madde içinde üç farklı bağlayıcılık düzeyi vardır ve bunları aynı güçte okumak kablo renkleri hakkındaki yaygın yanlışların çoğunu üretir.

Adıyla konan zorunluluk. Maddenin girişi renk kodlarının kullanılacağını söyler; bu bir tercih değil bir hükümdür. Yeşil-sarı ve açık mavi bu hükmün adıyla verdiği iki renktir. Bu iki satır için okurun elinde hem bir ad hem de bir zorunluluk vardır.

Adsız konan zorunluluk. Faz satırı da aynı hükmün içindedir, yani ayrım yapmak zorunludur. Ama zorunlu olan şey bir renk değil bir sonuçtur: fazların birbirinden ayırt edilebilmesi. Madde bu sonuca hangi renklerle varılacağını kendi metninde söylemez, kablo standartlarına bağlar.

Tavsiye. Maddenin devamı iki rengi yalnızca tavsiye olarak anar: aydınlatma devresinde anahtarın açıp kapadığı uç için kırmızı, vaevien düzeninde iki anahtarı birbirine bağlayan uçlar için pembe tavsiye edilir. Buradaki fiil tavsiye edilirdir, kullanılacaktır değil; bağlamı da faz iletkeninin kendisi değil, aydınlatma devresindeki anahtarlanmış uçtur.

Üç kip yan yana konunca sistemin şekli görünür. Renk kodunun kesin konuştuğu yer iki satırdır. Üçüncü satırda kural bir şart koyar ama adı başka bir belgeye bırakır. Tavsiye ise kodun parçası değil, kodun kenarına yazılmış dar bir nottur. Bir iletken rengini yorumlamanın ilk adımı, o rengin bu üç düzeyden hangisine ait olduğunu bilmektir.

Yaygın renk tablosu yönetmelikle yan yana konunca

Kablo renkleri sorulduğunda karşılaşılan en yaygın cevap üç satırlık bir tablodur: bir satır koruma iletkeni, bir satır nötr, bir satır faz için bir renk yazar ve tablo çoğu zaman bir standart olarak sunulur. Bu tabloyu Madde 57 ile satır satır karşılaştırmak, hangi bilginin bir kurala, hangisinin bir alışkanlığa dayandığını ayırmanın en kısa yoludur.

Koruma iletkeni satırı. Tabloların yazdığı renk çiftiyle maddenin verdiği renk aynıdır. Küçük bir fark sözcük sırasındadır: tablolar çoğu zaman sarı-yeşil der, İç Tesisler Yönetmeliği yeşil-sarı der. Renk aynıdır; bu satır maddede karşılığını bulur.

Nötr satırı. Tabloların önemli bir kısmı burada yalnızca mavi yazar. Maddenin lafzı açık mavidir ve nötrle birlikte orta iletkeni de kapsar. Satır maddede karşılığını bulur, ama tablonun kısaltması maddenin söylediğinden daha az şey söyler.

Faz satırı. Tabloların neredeyse tamamı bu satıra bir ya da birkaç renk adı yazar. Madde 57’de bu satırın bir renk karşılığı yoktur. Maddenin faz için yazdığı tek şey, fazların farklı renklerle birbirinden ayrılması ve bunun yürürlükteki kablo standartlarına uygun olmasıdır. O standartların hangi renkleri verdiği bu sitenin doğrulanmış kaydında bulunmuyor; bu yüzden bu sayfa faz satırı için bir renk adı yazmıyor.

Sonuç şudur: üç satırlık tablonun iki satırı yönetmelikten okunabilir, üçüncüsü okunamaz. Tabloyu standart diye sunmak, iki kural satırının güvenilirliğini üçüncü satıra da ödünç vermek anlamına gelir. Oysa okurun en çok güvenmek isteyeceği satır, yani hangi iletkenin gerilim taşıdığını söyleyen satır, tam da kaynağı bu maddede olmayan satırdır.

Renk kodunun kapsamı: hangi iletken, hangi tesis

Bir renk kuralını doğru okumak için neyi düzenlediği kadar neyi düzenlemediği de bilinmelidir. Madde 57 üç şeyle sınırlıdır.

Birincisi yeridir. Madde elektrik iç tesislerinde kullanılacak renk kodlarından söz eder. Konu bir binanın elektrik tesisatındaki iletkenlerdir; bunun dışındaki kablo türlerinin ve başka amaçlarla kullanılan kabloların renk düzenleri bu maddenin konusu değildir ve bu sayfada da ele alınmaz.

İkincisi nesnesidir. Maddenin başlığı yalıtılmış iletkenler ve kablolardır ve renkler iletkenlere verilir. Çok damarlı bir kablonun dış kılıfının rengi bu satırlardan hiçbirinin konusu değildir; kılıfın rengi içindeki damarların görevini söylemez. Kablonun üstündeki harfler de ayrı bir işaret sistemidir ve NYA Kablo Nedir? Kablo Harf Kodları Ne Anlatır? sayfasında okunuyor.

Üçüncüsü zamanıdır. Yönetmelik 1984 tarihlidir ve Madde 57’nin renk satırları bugün yürürlükteki metinde durmaktadır. Ama bir kuralın bugün yürürlükte olması, önündeki tesisatın o kuralın yürürlüğünden sonra ve ona uyularak çekildiğini göstermez. İç Tesisler Yönetmeliği ayrıca 32-b.2/i maddesinde işaretlemenin aranmadığı bazı durumları kendisi tanır; bu durumların ne olduğu Topraklama Hangi Renk? İletken Renk Kodları ve Zorunlu Anlamları sayfasında sayılıyor.

Renk sistemi neyi söylemez

Kablo renkleri ne anlatır sorusunun dürüst cevabı, ne anlatmadıklarını da içerir. Üç okuma sık yapılır ve üçü de sistemin söylediğinden fazlasını çıkarır.

Yeşil-sarı görmek, bağlantının yerinde olduğunu göstermez. Renk bir iletkene verilmiş görevin adıdır. Madde 32-b.2/i, kendi tanıdığı istisnalar dışında, koruma iletkenini ve sıfır iletkenini boylu boyunca işaretlenmeye bağlar ve bu işareti öteki iletkenlere kapatır; yani renk görevi ilan eder, o görevi taşımayan iletkenin aynı işareti taşımasına da izin vermez. Ama iletkenin ucunun gerçekten koruma sistemine ulaşıp ulaşmadığı bir renk sorusu değil, yetkili kişilerce yapılan bir ölçümün sorusudur.

Eski bir tesisatın da aynı düzende olduğu varsayılamaz. Kural 1984’ten beri yazılıdır; ondan önce çekilmiş ya da sonradan kurala uyulmadan çekilmiş tesisat bulunabilir. Beklenen rengi görmek bir güvence değildir; görmemek de tek başına bir kusur kanıtı sayılmaz.

Bir rengin faz olduğu da faz olmadığı da renginden okunamaz. Madde faz için bir ad vermediğine göre, hiçbir renk kendiliğinden faz anlamına gelmez. Tersi daha tehlikelidir: bir iletkenin gerilim taşımadığı da renginden anlaşılamaz. Maddenin kırmızı ve pembe için yazdığı tek şey dar bir tavsiye olduğundan, o tavsiyeyi faz iletkeni için genel bir kural gibi okumak kaynağın söylemediğini söylemek olur.

Üç sınırın ortak noktası tek cümleye sığar: renk kodu tesisatı tanıtır, doğrulamaz. Okura iletkenlerin hangi görev için ayrıldığını söyler; o görevin yerine getirildiğini söylemez.

Özet

Elektrik kablo renkleri Türkiye’de İç Tesisler Yönetmeliği Madde 57’ye dayanır ve bu madde renkleri üç satır hâlinde verir: koruma iletkenlerine yeşil-sarı, orta ve nötr iletkenlerine açık mavi, faz iletkenlerine ise bir ad değil, kablo standartlarına bağlanan bir ayrım şartı.

Maddenin üç satırı aynı güçte değildir. İki renk adıyla ve zorunlu olarak konur; faz satırı zorunludur ama adsızdır; kırmızı ile pembe ise yalnızca aydınlatma devresi için tavsiye edilen, kodun dışında kalan iki renktir. Yaygın üç satırlık renk tablosunun iki satırı bu maddede karşılık bulur, faz satırı bulmaz.

Kod bina içi tesisatın yalıtılmış iletkenlerini düzenler; dış kılıfın rengi ve başka kablo türleri bu maddenin konusu değildir. Ve renk bir görev ilan eder: bağlantının yerinde olduğunu, tesisatın kurala uyduğunu ya da bir iletkenin gerilim taşımadığını göstermez.

Sık sorulanlar